Co to jest matrioszka?

Jest to zabawka składająca się z pewnej liczby drewnianych lalek, z których każda jest mniejsza od poprzedniej:

Lalki są wydrążone i przepołowione tak, że można je wkładać jedna w drugą:

Pierwsza matrioszka powstała pod koniec XIX wieku w moskiewskiej pracowni zabawkarskiej i była wzorowana na japońskiej lalce przedstawiającej mędrca Fukurumę. W 1900 r., matrioszki były istotnym elementem rosyjskiej ekspozycji na Wystawie Światowej w Paryżu, po czym - w związku z ich entuzjastycznym przyjęciem - w Siergiew Posad rozpoczęta została produkcja na szerszą skalę.

Obecnie matrioszki produkowane są w wielu miejscach - najbardziej znane z nich to właśnie Siergiew Posad (Zagorsk), okolice Niżniego Nowogrodu oraz Twer.

Liczba lalek w środku nie przekracza zwykle kilkunastu, choć czasem bywa i większa. Np. w zbiorach moskiewskiego Muzeum Historycznego znajduje się unikatowy egzemplarz matrioszki 100-elementowej.

Nazwa matrioszka (матрёшка) jest zdrobnieniem od popularnego niegdyś rosyjskiego imienia ludowego Matriona (Матрёна). Inne spotykane formy zapisu nazwy to: матрешка (ё → е, zob. dział o języku), a w alfabecie łacińskim: matrioshka (przeważający), matryoshka, matrjoshka, matroshka, matrioska, matryoska, matrjoska, matroska, matroszka (dużo tego).

Tradycyjnie, postacie namalowane na matrioszkach to kobiety w strojach ludowych, choć pojawiają się także motywy literackie, historyczne i polityczne (szczególnie popularne ostatnio, choć mające równie długą tradycję - matrioszka “Kutuzow i Napoleon”, wydana w 100-lecie bitwy z 1812 r.).

Autor: Piotr Szczepański